را به توپ حاضر ركاب گشته ، موكب اعلى در نوزدهم ماه ربيع دويم « 1 » اين سال از نگارستان نهضت فرمود ، بيست روز در چمن [ بسطام ] « 2 » و بيست روز در صحراى سبزه‌وار ، توقف نموده ، بعد از انجام لوازم سفر ، از راه تربت شيخ‌جام به جانب هرات حركت فرمود و روز هفتم ماه شعبان اين سال « 3 » ، كنار قلعهء غوريان « 4 » كه از توابع هرات است لشكرگاه گرديد و بعد از چند روزى كه يورش به جانب قلعه بردند ، شير محمد خان افغان ، امان خواست و روز چهاردهم همين شعبان ، حاضر درگاه جهان‌پناه آمده ، مورد عنايت گرديد و اسد اللّه خان قاينى « 5 » با يك فوج لشكر خراسانى در قلعه غوريان اقامت نمودند و اردوى اعلى روز بيست و سيم ماه همين شعبان به اراضى هرات درآمد و در جانب شمال نزديك به مصلى لشكرگاه گرديد و افغانان از شهر هرات درآمده ، جنگى كرده ، شكست يافته ، باز به شهر شدند و روز ديگر اردوى شاهى حركت كرده ، در چمن سنگ سفيد ، اوتراق نمودند و هم در آن روز باز افغانان از شهر درآمده ، به جانب لشكرگاه تركتازى نموده ، عود به شهر نمودند و روز ديگر به فرمان شاهى ، جوانب هرات را محاصره نمودند و هر جانبى را به اميرى سپردند و هر روزه جنگ مىنمودند و در ميانه ميرزا جان مستوفى هرات از كامران ميرزا والى هرات فرار كرده ، پناهندهء درگاه ظفرپناه گرديد و روز ديگر شمس الدين خان افغان سردار از يارمحمد خان وزير كامران ميرزا رنجيده ، به حضرت شاهنشاه آمده ، مورد عنايت شاهانه گرديد . و در شب پانزدهم ماه رمضان اين سال [ 1253 ] « 6 » : در وقتى كه لشكر از هر دو جانب مشغول جنگ بودند ، يار محمد خان وزير بر فراز برج آمده ، فرياد برآورد كه دست از جنگ بداريد و فردا يك نفر از اعيان ايرانى به شهر درآيد و ما را از جانب پادشاه امان دهد تا سر بر خط فرمان گذاريم و روز ديگر برحسب فرمان شاهى عزيز خان مكرى كه سرهنگ يك فوج سرباز بود به شهر هرات رفته ، دو روز توقف كرده ، با عريضه كامران ميرزا و يار محمد خان ، عود به اردو نمود و معلوم گرديد كه مقصود والى و وزير آن است كه به دادن پيشكش و وجه نقد پادشاه را از تسخير هرات بازدارند و اعليحضرت شاهنشاهى ، اعتنائى به عرايض هراتيان نفرموده ، امر محاصره را سخت‌تر نمودند و چون زمان زمستان نزديك شد ، شاهنشاه غازى بفرمود تا اهالى اردو ، در خارج شهر هرات خانه‌ها از سنگ و گل و چوب استوار داشتند و در اندك زمانى ، شهرى در برابر شهرى بياراستند ، پس توپهاى قلعه‌كوب بريختند و بر ارابه گذاشته ، گلوله آنها را به جانب برج و باروى هرات بينداختند ؛ و عيد نوروز سنه ايت‌ئيل در شب بيست و چهارم ماه ذىحجه اين سال [ 1253 ] « 7 » : اتفاق افتاد و اعليحضرت شهريار تاجدار ، محمد شاه قاجار در خارج هرات جشن نوروزى را گذرانيدند و

--> ( 1 ) . برابر با 23 ژوئن 1837 . ( 2 ) . ر ك : حقايق الاخبار ، ص 26 . ( 3 ) . برابر با 6 نوامبر 1837 . ( 4 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 10 ، ص 204 . ( 5 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 10 ، ص 204 . ( 6 ) . برابر با 13 دسامبر 1837 . ( 7 ) . برابر با 21 مارس 1838 : ( ده ساعت و چهار دقيقه از شب چهارشنبه ) ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص 258 .